Dự án Khoa học kỹ thuật "Hiện tượng ủy quyền tư duy cho trí tuệ nhân tạo (AI) và tác động đến năng lực tự học, tư duy phản biện của học sinh THCS trong thời đại số"

Sự phát triển mạnh mẽ của Trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là giáo dục. Các công cụ AI như ChatGPT, Gemini, Microsoft Copilot, CapCut AI và nhiều nền tảng hỗ trợ học tập thông minh khác ngày càng trở nên phổ biến đối với học sinh.

Nếu trước đây học sinh phải tự tìm kiếm tài liệu, phân tích thông tin và tự xây dựng câu trả lời thì hiện nay chỉ cần nhập một câu lệnh ngắn, AI có thể tạo ra bài văn, lời giải toán, bài thuyết trình hoặc nội dung học tập hoàn chỉnh trong vài giây.

Sự thuận tiện này mang lại nhiều cơ hội hỗ trợ học tập nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức mới. Một bộ phận học sinh bắt đầu hình thành thói quen phụ thuộc vào AI để giải quyết nhiệm vụ học tập thay vì tự suy nghĩ, tự tìm hiểu và tự đánh giá thông tin. Hiện tượng này được gọi là "ủy quyền tư duy cho AI", tức là chuyển giao một phần hoặc toàn bộ quá trình suy nghĩ, phân tích và ra quyết định cho công cụ trí tuệ nhân tạo.

Đối với lúa tuổi học sinh THCS, đây là giai đoạn vàng mang tính bản lề để hình thành cấu trúc tư duy độc lập, rèn luyện năng lực tự học độc lập và bồi đắp thế giới quan phản biện. Nếu quá trình này bị thay thế bởi các câu trả lời có sẵn từ AI, học sinh có thể dần mất đi thói quen đặt câu hỏi, suy luận và sáng tạo.

Qua quan sát thực tế tại trường, nhóm nghiên cứu nhận thấy nhiều học sinh thường xuyên sử dụng AI để:Giải bài tập về nhà;Viết đoạn văn, bài văn;Trả lời câu hỏi môn học;Thiết kế slide thuyết trình;Tóm tắt nội dung bài học.

Tuy nhiên, không phải học sinh nào cũng kiểm chứng thông tin hoặc hiểu rõ nội dung mà AI cung cấp. Một số em sao chép nguyên văn kết quả từ AI mà không chỉnh sửa hay đánh giá tính chính xác của nội dung.

Xuất phát từ thực tế trên, nhóm nghiên cứu lựa chọn đề tài: Hiện tượng “ủy quyền tư duy” cho Trí tuệ nhân tạo (AI) và tác động đến năng lực tự học, tư duy phản biện của học sinh THCS trong thời đại số, nhằm tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp giúp học sinh sử dụng AI một cách thông minh, hiệu quả và có trách nhiệm.