Có lẽ trong mỗi lớp học, người giáo viên thường nhớ nhất không phải là những học sinh giỏi giang, ngoan ngoãn, mà lại là những đứa học trò cá biệt. Những học sinh khiến thầy cô phải nhắc tên nhiều nhất. Những em hay đi học muộn, quên bài, nói chuyện trong giờ, đôi khi bướng bỉnh và khó gần. Có những hôm tôi bước vào lớp đã nghe bạn bè than: “Hôm nay bạn ấy lại gây chuyện rồi thầy ạ…”. Có lúc thật sự mệt, thật sự buồn, thậm chí có khi phải nghiêm khắc đến mức chính bản thân mình cũng day dứt rất lâu sau đó. Nhưng rồi, sau tất cả, điều còn lại trong lòng người giáo viên không phải là sự giận dữ… mà là sự lo lắng.
Tôi từng gặp nhiều học sinh như thế. Có em học rất kém nhưng lại giấu phía sau sự bất cần là hoàn cảnh gia đình thiếu thốn tình cảm. Có em suốt ngày gây gổ với bạn bè chỉ vì không biết cách thể hiện cảm xúc của mình. Có em nhìn bên ngoài ngang bướng, lì lợm nhưng thật ra lại rất dễ tổn thương. Nhiều khi, chỉ cần một lời hỏi han chân thành thôi, ánh mắt các em đã khác đi rất nhiều.
Làm giáo viên lâu năm, tôi hiểu rằng không có đứa trẻ nào sinh ra đã muốn trở thành “học sinh cá biệt”. Đôi khi các em chỉ đang thiếu một người chịu lắng nghe mình. Có những buổi chiều tan học, tôi gọi các em ở lại không phải để phê bình, mà chỉ để hỏi một câu rất bình thường: “Dạo này em có chuyện gì à?” Nhiều em im lặng rất lâu rồi mới nói. Có em cúi mặt. Có em cố tỏ ra bình thản nhưng mắt đã đỏ hoe từ lúc nào. Chính những khoảnh khắc ấy khiến tôi hiểu rằng phía sau vẻ ngoài bất cần kia vẫn là một đứa trẻ đang cần được quan tâm.
Người ta thường dễ dành lời khen cho học sinh giỏi, nhưng với những học sinh cá biệt, đôi khi chỉ cần các em tiến bộ một chút thôi, người giáo viên đã vui rất nhiều. Một buổi học không còn ngủ gật. Một lần biết xin lỗi bạn. Một hôm tự giác làm bài tập. Hay chỉ đơn giản là biết khoanh tay chào thầy cô khi gặp ngoài sân trường. Những điều nhỏ bé ấy, với nhiều người có thể bình thường, nhưng với người làm giáo dục lại là cả một niềm hy vọng. Tôi từng có một học sinh mà hầu như giáo viên nào cũng “ngại”. Em thường xuyên vi phạm nội quy, học lực yếu, nhiều lần khiến cả lớp mất trật tự. Có hôm tôi rất giận, đã lớn tiếng trước lớp. Nhưng chiều hôm ấy, khi đi ngang sân trường, tôi thấy em ngồi một mình phía sau dãy lớp học, lặng lẽ đến mức khác hẳn vẻ ngang tàng thường ngày. Lúc ấy tôi chợt nghĩ, có lẽ điều em cần không phải là thêm một người trách mắng, mà là một người tin rằng em vẫn có thể thay đổi. Từ hôm đó, tôi bắt đầu nói chuyện với em nhiều hơn. Không phải chuyện điểm số, mà là chuyện gia đình, chuyện bạn bè, chuyện những điều em thích và cả những điều em giấu trong lòng. Và rồi từng chút một, em thay đổi thật.
Không phải trở thành học sinh xuất sắc gì cả. Nhưng em biết cố gắng hơn, biết kiềm chế hơn, biết nghĩ cho người khác hơn. Đến ngày cuối cấp, em đứng trước cửa phòng giáo viên chỉ nói một câu ngắn ngủi: “Em cảm ơn thầy…” Chỉ vậy thôi mà tôi nhớ rất lâu. Nghề giáo nhiều khi là thế. Có những niềm vui rất âm thầm.
Người giáo viên không sợ học sinh nghịch ngợm. Điều khiến thầy cô lo nhất là khi các em bắt đầu buông xuôi bản thân mình, nghĩ rằng không ai cần mình nữa, không ai còn tin vào mình nữa. Bởi vậy nên đôi khi, những học sinh cá biệt lại là những đứa khiến giáo viên trăn trở nhiều nhất. Thầy cô nghiêm khắc với các em không phải vì ghét bỏ, mà vì vẫn còn hy vọng. Còn nhắc nhở nghĩa là còn quan tâm. Còn gọi tên nghĩa là còn muốn các em tốt lên từng ngày.
Tôi luôn tin rằng mỗi đứa trẻ đều có điểm tốt riêng, chỉ là có em bộc lộ sớm, có em cần nhiều thời gian hơn để trưởng thành. Người làm thầy đâu chỉ dạy chữ. Điều mà chúng tôi mong nhất là nhìn thấy học trò biết sống tử tế, biết đứng dậy sau những sai lầm, biết tin rằng bản thân mình vẫn có thể trở thành người tốt.
Sau này, có thể nhiều học sinh giỏi sẽ thành công rực rỡ. Nhưng đôi khi, điều khiến người giáo viên hạnh phúc nhất lại là nghe tin một học sinh từng cá biệt ngày nào giờ đã biết sống đàng hoàng, biết chăm lo cho gia đình, biết cố gắng làm lại cuộc đời mình.
Với tôi, đó mới thật sự là thành quả đẹp nhất của nghề dạy học.